ÇOCUKLARDA ANTRENMAN PERİYODLAMASI

Türkiye’de atletizmin en temel sorunu erken özelleşmedir. Genellikle yetenekli sporcular genç yaşta çok büyük dereceler koşmayı başarıyor daha sonrasında bu başarıyı ilerletemiyor. Bunun en büyük sebeplerinden birisi yapılan yanlış antrenman ve doğru antrenman metodunun da plansız yapılmasıdır.

Sporda kalıcı bir başarı edebilmek için yapılacak antrenmanların planlanması gerekir. Bu planlama sırasında hedeflerin değişkenliğine bağlı olarak çeşitli evreler göz önünde bulundurulur (hazırlık sezonu, yarışma sezonu gibi). Bu evreler yapısal olarak birbirinden farklıdır. Bu evreleri birer periyot olarak adlandırarak, antrenman planının periyotlara ayrılmasına “Antrenman Periyodlaması” denilmektedir. Antrenmanların planlanmasında, en uzun süreli plandan en kısa süreli plana doğru aşağıdaki sıra izlenmektedir:

  • Tüm spor yaşamı antrenman planı (perspektif plan / en az 8 yıl).
  • Uzun süreli antrenman planı (Temel Antrenman Dönemi, Gelişim Antrenmanı Dönemi gibi / 2-4 yıl).
  • Yıllık antrenman planı (makro plan)
  • Mezoplan (Özel hazırlık periyodu, yarışma periyodu gibi / 2-4 veya 6 hafta).
  • Mikroplan (1 hafta)
  • Günlük antrenman planı (tek ant. / çift ant.)
  • Birim antrenman planı (bir antrenman seansı / sabah veya akşam).
  • Bir antrenman ünitesi (ısınma, sürat çalışması, teknik çalışma gibi).

Çocuk ve Genç Antrenmanının Özellikleri

Çocuk ve genç antrenmanlarının kendine özgü bir karakterinin olduğu bilinmektedir. Çocuk ve genç antrenmanın içeriği, sınırlandırılmış bir yetişkin antrenmanı niteliğinde değildir.  Kendi koşul ve kurallarına uygun olarak yapılır. Gelişim düzeylerine göre çocuk ve gençlerde oluşan değişiklikler, onların antrenmanlarının yapısını belirleyen en önemli faktörlerdir. Antrenmanlardaki tüm çalışmaların; yöntem, kapsam, şiddet, sıklık ve süre bakımından, çocukların gelişim düzeyine göre planlanma zorunluluğu vardır.  Çocuk ve gençlerin antrenman planlamasında daima uzun süreli hedefler göz önünde bulundurulmalıdır. Günlük başarılara yönelik hedefler, uzun süreli hedeflerden sapma riski taşımaktadır. Kısa süreli başarı elde eden sporcularımızdan uzun vadede olağanüstü dereceleri görmememizin sebebi budur.

Çocukların okullarının yanı sıra kulüpler adına yarışmalara katılması, ya da antrenörün başarısını kanıtlama arzusu onları kısa sürede iyi birer yarışmacı haline getirmektedir. Bu nedenlerden, çocuk ve genç antrenmanı, birbirini takip eden eğitim aşamalarına ayrılmaktadır.  Bu aşamaların her birinde farklı eğitim amaçlarına ulaşılmaya çalışılır.  Söz konusu eğitim aşamalarının süresi ilk antrenmanla başlayıp yüksek performans yaşına ulaşıncaya kadar sürer.

Her spor dalında eğitim aşamaları belirlenirken, öncelikle spor dalına özgü yüksek performans yaşının bulunduğu dönem belirlenir.  Daha sonra bu yaş döneminden 8-10 yıl, bazı araştırmacılara göre 12-15 yıl geriye giderek eğitim aşamaları belirlenir. Atletizme yönelik performans yaşı dönemleri Tablo 1’de incelenebilir.

Çocuk Antrenmanının Tehlike ve Riskleri

Çocuklar için uygun yarışma sistemi olduğu sürece, antrenör ve öğretmenlerin çocukları başarıya ulaştırmak için çalıştırmaları, onlara zarar vermez. Ancak tekrar hatırlanması gereken konu; “çocukların küçültülmüş yetişkinler” olmadığıdır. Aşağıda, yetişkinler için hazırlanan antrenmanlardan çocuklara yönelik düzenlemelerde yapılan hatalar belirtilmektedir:

  •  Çocuklara, yetişkin antrenmanlarında ki yüklenmelerin değerlerini belirli oranda azaltarak antrenman düzenlenmesi bir hatadır.
  • Çocuk yaşlarda üstün verime ulaşmak için çok fazla antrenman yapılır ise erken ve oransız verim artışı gözlenir. Hatanın büyüğü bu şekilde başlar. Performansı artan sporcu antrenörde heyecan uyandırır ve daha fazla yüklenmeye sebebiyet verir.
  • Verimliliğin birdenbire artması, çocuğun o branşa yatkınlığı olduğu şeklinde değerlendirilir. İşin aslı çocuk gereksiz yüklenme sonucunda erken özelleşme yaşıyordur.
  • Antrenman tek yönlü amaca dönük çalışmalar süreci olarak görülür, oyun gibi diğer etkinliklere yer verilmez. Böylece farkında olmadan birikme başlar. Bu birikmenin ilk etkisi psikolojiktir ve bir çok başarılı sporcu çok güçlü olduğunu söylemesine rağmen ya atamaz yada koşamaz. Bunun en önemli sebebi aşırı yüklenme sonucu oluşan psikolojik surantenedir. Devam edildiği zaman surantene veya sakatlık sonucu spor hayatı biter.
  • Enerjinin belirli hareketlere yöneltilmesi ile küçük yaşlarda branşlaşmaya gidilir.  Bunun için yoğun biçimde, kuvvet, sürat ve dayanıklılık gibi kondüsyonel yetenekler gereğinden fazla geliştirilir. Başladığından itibaren yeteneğe bağlı olarak 3-6 yıl içinde etkinliğini yitirerek kayıplara karışır
  • Çocukları mümkün olduğunca erken yarışmalara sokmak için: yetişkinler gibi kendi aralarında ciddi yarışmalar düzenlenir. Buna en güzel örnek U16 yarışmasında çocukların; sırıkla yüksek atlama, 3 adım atlama, 100mt engelli, 300mt engelli, 1500mt, çekiç atma branşlarında yarıştırılmalarıdır. Bu branşlar temel antrenman ile başarının elde edileceği branşlar olmadığı için özellikle buralarda ya sporcu olmuyor yada olan sporcu çok büyük dereceler koşuyor. daha sonra takip eden yıllarda eski başarısına yaklaşamıyor veya sporu bırakıyor.

 

Aşağıda yer alan tablo 2012 U16 Kulüpler yarışmasından bazı branşların sadece 1. olanların kıyasıdır.

Erkekler Gülle Atma : 2012 U16 Lig, Hüseyin CUMALI 15,06mt 2015 Salon Gençler Şampiyonası 12,77mt

Erkekler Çekiç Atma : 2012 U16 Lig Hüseyin CUMALI 58,27mt Sonraki Yıllar için veri bulunamadı

Erkekler 100mt : 2012 U16 Lig Onurcan SEYHAN 11,09sn 2014 Yıldızlar Şampiyonası 11,26 ( 200mt 22,61 koşulmuş )

Erkekler 300mt : 2012 U16 Lig Onurcan SEYHAN 36,43sn 2014 Yıldızlar Şampiyonası 200mt 22,61

Kızlar 100mt : 2012 U16 Lig Ezgi DOĞAN 12,55 2016 Gençler Şampiyonasında yok. 

Kızlar 300mt : 2102 U16 Lig Ezgi DOĞAN 41,71 2016 Gençler Şampiyonasında yok. 

 

Örnekler çok daha fazla fakat uzatmadan yukarıda isimleri olan sporcular bugün maalesef yoklar. Bu ve bunun gibi yetenekli sporcularımızı maalesef erken yaşlarda kaybediyoruz.

 

Unutulmamalıdır ki çok yönlü eğitim ile büyük başarı elde edilir. Eskiden heptatloncu olan Dafne Schippers Heptatlon branşı yapmakta iken son dönemlerde 100-200mt de çok büyük başarılar elde etmiştir.  Bu derecelerden bazıları;

 

Atletizm Branşlarında Performans/Yaş Dönemleri (Lempart in Adolph, 1979)

Spor Dalı Ön Başarılar Optimal Performans Yüksek Performansta  Süreklilik
Atletizm Erkek Bayan Erkek Bayan Erkek Bayan
100 m. – 200 m.

400 m.

800 m.

1 500 m.

5 000 m.-10000 m.

Maraton

100/110/400 Engel

3 000 Engel

20 km.Yürüyüş

Yüksek Atlama

Sırıkla Atlama

Uzun Atlama

Üçadım Atlama

Gülle Atma

Disk Atma

Cirit Atma

Çekiç Atma

Çoklu Yarışmalar

18-21

22-23

23-24

23-24

24-25

25-26

22-23

24-25

25-26

20-21

23-24

21-22

22-23

22-23

23-24

24-25

24-25

23-24

16-19

20-21

20-21

 

 

 

18-20

 

 

17-18

 

17-19

 

18-20

18-21

20-22

 

21-22

22-24

24-26

25-26

25-27

26-28

27-30

24-26

26-28

27-29

22-24

25-28

23-25

24-27

24-25

25-26

26-27

26-30

25-26

20-22

22-24

22-25

 

 

 

21-24

 

 

19-22

 

20-22

 

21-23

22-24

23-24

 

23-25

25-28

27-28

27-28

28-29

29-30

31-35

27-28

29-30

30-32

25-26

29-30

26-27

28-29

26-27

27-28

28-29

31-32

27-28

23-25

25-26

26-27

 

 

 

25-27

 

 

23-24

 

23-24

 

24-25

25-26

25-26

 

26-28

 

Çocuk ve Gençlerin Spor Eğitim Aşamaları  

1-Temel Spor Eğitimi (7-10 yaş): Herhangi bir spor dalı gözetmeden çok yönlü olarak koordinatif yeteneklerin gelişimi hedeflenir. Tam olarak geliştirilmiş koordinatif yeteneklerin, sportif becerileri öğrenmedeki sürat ve niteliği olumlu yönde etkilediği kanıtlanmıştır.  Ayrıca, insanın gelişim özellikleri doğrultusunda, koordinatif yeteneklerin gelişimi, 11/12 yaşlarına kadar %80’in üzerine erişmiş durumdadır. Bu eğitim verilmez ise, takip eden eğitim aşamalarında, optimal bir performans gelişimi sağlama olanağı hemen hemen hiç kalmaz. Bu aşamada; çok sayıda çocuğa  spor sevgisi, spordan zevk alma ve spor yapma alışkanlığını kazandırmak için ağırlıklı olarak eğitsel oyunlara yer verilmelidir. IAAF Çocuk atletizmi bu yaş grubu için uygundur.

2-Atletizm Temel Eğitimi (11-13 yaş): Atletizmin değişik dallarına yönelik temelin oluşturulması hedeflenir. Değişik branşların temel tekniklerinin öğretimiyle, bu tekniklerin dinamik temellerini oluşturan kondisyonel ve koordinatif biyomotor özelliklerin çok yönlü gelişimi işlenir. Teknik öğrenim, benzer spor dalları ve disiplinleri ile desteklenmelidir. Bu aşamada alıştırmalar, spor dalının tekniği ve hareket özelliklerine bağlı koordinasyonu geliştirecek bir beceri düzeyine sahip olmalıdır. Bu eğitim aşamasının önemli bir alt amacı da yarışma etkinliklerine başlanmasıdır. Araştırmacılara  göre yarışmacı olmadan önce, ikinci eğitim aşaması antrenmanının, atletizmin çabuk kuvvet gerektiren disiplinlerinde 1 ile 1,5 yılını, dayanıklılık koşularında ise 1,5 ile 2 yılını geride bırakmış olmak gerekmektedir. Bu konuda en önemli görev antrenör ve beden eğitimi öğretmenlerine düşmektedir.  Antrenör ve öğretmenler, hırslarını bir kenara bırakarak her bireyin niteliklerine göre ne zaman yarışmalara katılacakları konusunda yönlendirici olmalıdırlar. Bu aşamada, yarışma sistemlerinin, çocukların gelişim özelliklerine paralel olarak çok yönlülük niteliği taşıması önemli görülmektedir.  IAAF Çocuk atletizmi bu yaş grubu için uygundur.

3-Atletizm Gelişim Eğitimi (14-16/17 yaş): Antrenman yüklenmeleri belirgin bir şekilde artar. Bu nedenle antrenmanın yapısı ve içeriği yüklenme ve uyum süreçlerince belirlenir. Ergenlik dönemine rastlayan bu eğitim aşamasında, organizmanın bütün özelliklerini içeren genel fiziksel hazırlık uzun süreli, kurallara uygun ve çok yönlü öğrenme süreçlerini takip etmeli, genç sporcuların içinde bulunduğu büyüme ve gelişme süreçlerinin doğal yapısını desteklemelidir.  Kondisyonel biyomotor yeteneklerin sistematik olarak gelişimi ile elde edilen başarılarda bir düzenliliğin sağlanması hedeflenir. Çok yönlülük ilkesine bağlı kalarak, yetenekli olduğu alanda (sprint, orta-uzun mesafe, atlamalar, atmalar) yer alan branşların  ince form teknik eğitimi verilir. Düzenli olarak yarışmaya katılımla yetenekli olduğu branş belirlenir.

4-Atletizm Performans Eğitimi (18/19-21/22 yaş): Dördüncü eğitim aşaması, branşa özgü gereksinimlerin karşılanmasına yönelik antrenmanların yer aldığı dönemdir. Gençler yetenekli oldukları spor dalının bir veya iki branşında performansa yönelik özel amaçlı yüklenmelere tabi tutulurlar. Yetenekli olduğu branşa özgü antrenmanlarla performansında yıldan yıla düzenli bir artış sağlanır.

5-Atletizm Yüksek Performans Eğitimi (22/23 yaştan itibaren): Ulusal ve uluslar arası hedef yarışmalarda yüksek performansın elde edilmesi için maksimum olanakların kullanıldığı dönemdir.

Aşağıdaki Galeride IAAF tarafından onaylanmış Çocuk Atletizmi uygulamalarını görebilirsiniz.

1 DK DAYANIKLILIK SIÇRAMA OYUNU
« 1 arasında 24 »

 

           Çocuk ve Gençlerde Antrenman Periyodlaması

Daha önce, birinci eğitim aşamasının ana amacı; “çok yönlü temel eğitim”, ikinci eğitim aşamasının ise “spor dalına özgü temelin geliştirilmesi” olarak açıklanmıştı. Bu durumda ilk iki eğitim aşamasında ağırlıklı olarak ele alınan konular, hareket öğrenimi, teknik eğitim ve koordinasyonun sağlanmasıdır.  Bu nedenle Matwejew’in periyodlama modeli, bu iki eğitim aşamasında bulunan çocuk ve gençler için uygun görülmemektedir. Bunun yerine özellikle eğitim-öğretim programındaki tatilleri de dikkate alan, spor dalına özgü modellerin geliştirilmesi gerekmektedir.

Ancak, üçüncü eğitim aşamasında yukarıda tanımlanandan farklı bir periyodlamaya gerek duyulur.  Çünkü, üçüncü eğitim aşamasının programında ağırlıklı olarak ele alınan konular, “kondisyonel yeteneklerin geliştirilmesi” ve “antrenman yüklenmelerinin arttırılmasıdır”.  Bu aşamada, “hazırlık dönemi, yarışma dönemi ve geçiş dönemi” şeklinde klasik döngüsü (periyotları) olan bir model uygun düşmektedir.

Yıl içerisinde yer alan yarışmaların önemine göre tek veya çift uçlu kullanılabilir. Sezon içinde tek bir yarışma hedef alınarak yapılan periyodlamaya Tek Uçlu periyodlama denir. Sezon içinde iki ayrı hedef (salon ve pist yarışmaları gibi) belirleyerek, iki ayrı performans zirvesi düşünülen periyodlamaya da çift uçlu periyodlama denir. Üst düzey sporcularda üç zirveli periyotlar da kullanılmaktadır. Genç ve gelişmekte olan sporcularda,  teknik gelişim özel bir çalışma ve süreç gerektirdiğinden, çift uçlu periyodlama ile bu süreci kısaltmak sorun yaratabilir. Normal olarak hem genç hem de gelişmiş sporcularda üst üste iki yıldan daha fazla çift uçlu periyodlama önerilmemektedir. Aşağıda tek çift uçlu periyodlama örnekleri verilmiştir.

Tek Uçlu Periyodlama

Aylar Eki Kas Ara Oca Şub Mar Nis May Haz Tem Ağu Eyl
Fazlar(Mezosiklus)                 1                            2                 3               4            5             6
Periyodlar Hazırlık                                                         Yarışma                        Geçiş

Çift Uçlu Periyodlama

Aylar Eki Kas Ara Oca Şub Mar Nis May Haz Tem Ağu Eyl
Fazlar 1 2 3 1a 2a 3a 4 5 6
Periyotlar Hazırlık 1 Yarışma 1 Hazırlık 2 Yarışma 2 Geçiş

 

Hazırlık Periyodu:

Faz 1: Toplam antrenman döneminin 1/3’ni kapsar. Tek zirvelide 4 ay, çift zirvelide 2-2,5 ay sürer. Amacı, Faz 2’de yapılacak olan yüklenmeleri karşılayabilme yeteneğini geliştirmektir. Bu fazda yüklenmenin kapsamı kademeli olarak arttırılır.

Faz 2: Tek zirvelide 2 ay, çift zirvelide 1,5 ay sürer. Amaç antrenman bileşenlerinin uyumlu bir şekilde bütünleştirilmesidir. Antrenmanlar özel karaktere doğru gider, genel yapıdaki antrenmanların oranı azalır.

Yarışma Periyodu:

Faz 3: Bu fazın amacı, yarışma performansını geliştirebilmek ve sürekli hale getirmektir. Performans, yarışmaya özel antrenman ve yarışmalarla elde edilir. Genel ve özel antrenmanlar azaldığından, toplam antrenman miktarı biraz azalır ancak antrenman şiddeti yükselir. Yarışma sıklığı hava şartlarına, yarışma yüklenmesinin fiziksel ve mental baskısına karşı koyabilme yeteneğine bağlı kalır. Deneme yarışmaları ve önemli yarışmaların seçmeleri bu  fazda yer alır (çift zirvelide Faz 3a’da).

Faz 4: İki yarışma fazı arasında özel bir hazırlık periyodu gibidir. Yarışmaların stresinden uzaklaşma amaçlanır. Atletin toparlanması ve Faz 5’e hazırlanması sağlanır.

Faz 5: Bu fazda performansta en iyi gelişmenin olması beklenir. Yarışma takviminin en önemli yarışmasının bu faz içinde yer alması gerekir.

Geçiş Periyodu:

Faz 6: Yoğun bir sezon sonunda, yeni sezona geçmeden  3-6 haftalık bir aktif dinlenme süresine gereksinim duyulur.

 

Genel, Özel ve Yarışmaya Özel antrenmanların dağılımı

Yeni Başlayan ve Gelişmekte Olan Atletler İçin Genel (G), Özel (Ö) ve Yarışmaya Özel Antrenmanların Fazlara Göre Dağılımı (%)
Fazlar 1 2 3 4 5 6
Antrenman G   Ö     Y G    Ö     Y G    Ö     Y G    Ö     Y G    Ö     Y G    Ö     Y
10-14 Yaş

15-17 Yaş

18-19 Yaş

70  10    20

60   20   20

50   25   25

60   20   20

50   25   25

40   25   35

50   20   30

50   20   30

25   25   50

60   20   20

50   25   25

45   30   25

50   20   30

50   20   30

15   25   60

80   10   10

70   20   10

75   15   10

Genel: Aerobik dayanıklılık, kuvvette devamlılık, hareketlilik, genel kuvvet, sıçrama dayanıklılığı, temel teknik antrenmanlar gibi.

Özel: Sürat, Süratte devamlılık, özel hareketlilik, çabuk kuvvet, özel sıçrama kuvveti elastik kuvvet gibi.

Yarışmaya Özel: Yaklaşma koşusu tekniği, sıçrama tekniği, atma ve atlama tekniği, sprint tekniği, çıkış tekniği ve deneme yarışmaları gibi.

Bir sonraki yazımızda 11-12 yaş grubu için örnek antrenman programımızı atletizm severlere sunacağız.

Makale Düzenleme: Bülent TAŞDEMİR

Yorumlar

Yorumlar

Bülent TAŞDEMİR
%d blogcu bunu beğendi: